|
آسمان شب تاريخ: 8/7/1387 زمان: 40 دقيقه موضوع: مجري: گفتگو مي كنم با محمد جواد ترابي خبرنگار نجومي تلويزيوني آسمان شب. مي رويم سراغ ماموريت فضايي شنزوي 7. موفقيت چيني ها براي انجام نخستين راهپيمايي فضاي كه به هر حال اتفاق بسيار بزرگي بود. ميهمان: براي نخستين بار يك كشور آسيايي توانست به فضا برود و علاوه بر اينكه به فضا برود يك راهپيمايي فضايي به مدت 14 دقيقه با دو فضانورد انجام بدهد كه يك موفقيت بزرگ براي آسيا و مخصوصاً چين به حساب مي آيد. مجري: اين فضا نوردان روز گذشته برگشتند به زمين ميهمان: بله ديروز به مغولستان رسيدند. اين سه فضا نورد توانستند از داخل كپسول بيرون بيايند شنزوي 7 كه قرار است ادامه داشته باشد يعني در ماموريت هاي بعدي اين فضاپيما فعاليتهاي بيشتري انجام خواهد داد به طوري كه شنزوي 10 باز يك ماموريت سرنشين دار خواهد بود. چيني ها در آزمايشگاه خودشان در سال 2010 مي توانند فعاليتهاي آزمايشگاهي انجام دهند. و هدفشان از اين فعاليت اين است كه بتوانند يك فعاليتهاي علمي كه مد نظرشان است به خوبي پيش ببرند و به غير از اين محدوديتي كه در عرصه فضا است از چنگال دو يا سه آژانس فضايي در بياورند. و خودشان به جمع آژانس هاي سرمايه گذار به پيوندند. مجري: چندمين كشوري است كه موفق شده است راهپيمايي فضايي كند چون ظاهراً سال گذشته هم پروازي را داشت با سرنشين ولي سرنشين راهپيمايي نكرد. ميهمان: سومين كشور. دقيقاً چين هم سومين كشوري است كه توانسته به فضا برسد با سرنشين و همين طور سومين كشوري است كه توانست امسال 14 دقيقه راهپيمايي فضايي را براي خودش ثبت كند. شنزو در مغولستان فرود آمد و بعد از اينكه كپسول فرود آمد به سراغش رفتند و با هليكوپتر و بعد از نيم ساعت اين فضا نوردان بيرون كشيده شدند. شنزوي 8 قرار است اولين قطعات ايستگاهي چين را در فضا قرار بدهد. شنزوي 9 قرار است اين قطعات را به صورت الحاقي در كنار هم قرار بدهد يعني دومين فعاليت را انجام مي دهد و مي شود گفت شنزوي 9 اولين گامي است براي داشتن ايستگاه فضايي بعد از آن شنزوي 10 كامل كننده است و ماموريت سرنشين دار است و آن زمان چيني ها مي توانند بگويند كه براي خودشان ايستگاه فضايي دارند مجري: بعد از فرود آمدن اين فضانوردان در حالتي خاصي قرار مي گيرند؟ ميهمان: چك اپ كلي مي شوند از لحاظ پزشكي. چون فشار زيادي مي بينند. مجري: اگر موافق هستيد برويم سراغ محبوب ترين تلسكوپ جهان تلسكوپ فضايي هابل است كه بي نظيرترين تصاوير كيهان را توانسته ثبت كند و به تماشاي بشر بگذارد. ميهمان: 18 سال است كه تلسكوپ هابل مشغول به فعاليت است در اين 18 سال توانسته تصور بشر را در برابر كيهان تغيير بدهد و از اعماق آسمان براي ما تصاويري را بگيرد و ما تا الان نديده ايم. در طي اين 18 سال چهار بار تعمير شده و براي آخرين بار اين تعمير صورت بگيرد. مجري: چرا براي آخرين بار آقاي ترابي؟ ميهمان: به خاطر اينكه ديگر دستگاههاي آن قديمي شده اند و تلسكوپ جديد در راه است اين تلسكوپ با قطر 5/6 متر جايگزين هابل با قطر 4/2 متر خواهد شد كه بسيار تلسكوپي قوي تر از تلسكوپ هابل است و مي شود آن زمان از تلسكوپ هابل خداحافظي كرد. اما تا آن زمان سال 2013 تلسكوپ هابل با اين ماموريت قوي تر بشود اگر دستگاهها با موفقيت بر روي تلسكوپ هابل لود شود از طريق همين شاتل انجام مي شود. مجري: يكبار مرور كنيم از ابتدا. شاتل پرواز مي كند در كنار آن پهلو مي گيرد و مي رود به سمت اينكه هابل را تعمير كند و قطعات جديدي براي آن لود مي كند و اگر تمام كارها با موفقيت انجام شود 90 برابر كيفيت تصاويري كه هابل در ابتداي فعاليتش يعني 18 سال پيش الان ما تصوير خواهيم داشت. اين 90 برابر محصولي از ضبط كردن باز شدن ميدان ديد هابل بازتر مي شود. علاوه بر آن CCD يعني آن دستگاهي كه اجرام بر روي ان ثبت مي شوند و به صورت داده هاي كامپيوتري در مي ايد و به زمين مخابره مي شود اين داده ها آن هم قوي تر فرستاده مي شود.اگر اتفاقي براي اين ماموريت نيفتد. حالا چرا اين اتفاق ممكن است مشكل دار باشد از سال 2003 كه شاتل كلمبيا دچار مشكل شد به هنگام ورود به جو و به هنگام فرود يكي از قطعاتش كنده شده بود قطعه سپر حرارتي كه روي سطح ان قرار داشت و آن سپر حرارتي كنده شد و به هنگام فرود منفجر شد و فضانوردان از بين رفتند اما از ان سال هميشه براي هر پرواز يك پرواز پشتيبان است اما اين پرواز پشتيبان بر روي سكو قرار ندارد چرا؟ به خاطر اينكه مي توانند در ايستگاههاي فضايي بمانند تا اينكه لود شود و بيايد بالا و اينها را بگيرد و هزينه هاي كمتري را در بر داشته باشد. اما اينجا شما در تلسكوپ فضايي هابل جايي امن ديگري سراغ نداريد و حداكثر زماني كه فضانوردان مي توانند در شاتل بمانند 20 الي 28 روز است. شما حساب كنيد پس از چند روز شما با مشكل روبرو مي شويد يا موقعي پهلو گرفتن يا يك دفعه يك اتفاقي افتاده و از مدار خارج شدند و 7 روز طول مي كشد تا اين شاتلي كه روي زمين قرار دارد يعني شاتل حامي خودش را به اين شاتل برساند. در شاتل حامي فقط چهار سرنشين وجود دارد اما چون فضاي شاتل كم است اين فضانوردان به داخل محفظه اي مي روند تا بعد از مدتي كم به زمين برسند و نجات پيدا كنند. 23 مهر اين اتفاق مي افتد. مجري: اگر همه چيز خوش بينانه اتفاق بيفتد به سر شاتل دوم چه اتفاقي مي افتد؟ مي خواهم از شما هم بپرسم كه چرا اين دو شاتل به اين شكل به هم ملحق مي شوند. ظاهراً نوك شاتل حامي به دم شاتل اوليه مي چسبد ميهمان: اين به خاطر اين است كه اينها از بالا بايد باز شوند. يعني شاتل ها از سمت بالا باز مي شوند. و همين طور مي بينيد كه از سمت بالا اين دريچه ي شاتل باز مي شود و مي توانند فضانوردان انتقال پيدا كنند. و اين سمت در اين حالت يك اتفاق ديگري هم مي افتد كمترين فاصله يعني بين 10 تا 15 متر را مي توانند داشته باشند. ولي در آن شرايط خطرناك خواهد بود. اگر براي اينها اتفاقي پيش بيايد هابل براي هميشه خواهد مرد. مجري: آقاي ترابي از شما تشكر مي كنم. و از شما تماشاگران محترم مي خواهم كه همياري كنيد ما را چون پيرامون هلال ماه شوال سال 1429 اندكي ديگر با اقاي بوج مهراني گفتگو خواهم كرد. جناب اقاي عليرضا بوژ مهراني عضو ستاد استحلال دفتر مقام معظم رهبري اگر موافق باشيد برويم سراغ هلال ماه شوال سال 1429 و پيامدهايي كه در پيش است. ميهمان: خدمت شما بايد عرض كنم كه مقارنه ماه و خورشيد براي ماه شوال يا تولد ماه نو پيش از ظهر امروز اتفاق افتاده يعني در ساعت 11:42 دقيقه به وقت رسمي ايران. مراكز ماه و زمين و خورشيد در يك راستا قرار گرفته و ما به اين مي گوييم تولد ماه. از اين لحظه به بعد ماه قمري جديد بر اساس احكام نجومي عملاً شروع شده است. منتها از نظر شرعي اين ملاك نيست ملاك زماني هست كه روئيت هلال ماه صورت بگيرد يعني ماه آن قدر فاصله بگيرد از خورشيد و با چشم عادي يا ابزار بشود آن را ديد. در غروب امروز دوشنبه كه در ايران 28 ماه رمضان بوده در تمام پهنه ي ايران هنگام غروب خورشيد ماه در آسمان وجود نداشته يعني غروب ماه در منطقه شمال شرق كشور 16 دقيقه قبل از غروب خورشيد و در منطقه جنوب غربي سمت ابادان و بوشهر حدود 11 دقيقه قبل از غروب خورشيد ماه غروب كرده و در آسمان نبوده است بنابراين هر گونه شهادت به روئيت هلال بعد از غروب خورشيد امروز در ايران قابل قبول نيست چون اصلاً ماه در آسمان نبوده است. اما قبل از غروب خورشيد هم يعني زماني كه ماه حضور داشته در زماني كه خورشيد هم در آسمان بوده باز پارامترهاي هلال به خصوص جدايي زاويه اي، ضخامت هلال از ركوردهاي بين المللي ضعيف تر بوده است و بنابراين هيچگونه شهادتي براي روئيت هلال در پهنه ي ايران وجود نداشته است. در كشور عربستان سعودي امروز 29 روز ماه مبارك بوده در عربستان هم شرايط همانند ايران بوده است. در مكه مكرمه كه افق مكه مبناي تنظيم تقويم مشهور ام القرا است ماه 6 دقيقه قبل از خورشيد غروب كرده و چون عربستان تقوميش بر مبناي محاسبه و بدون روئيت است ولي اعلام اول ماه بر مبناي روئيت و شهادت شهود انجام مي شود امروز ماهي در مكه يا افق عربستان وجود نداشته بنابراين نمي تواند اول ماه باشد. طبق تقويم ام القرا هم فردا 30 روز ماه رمضان است در مكه مكرمه در ايران 24 ساعت بعد يعني از غروب دوشنبه كه به غروب سه شنبه برويم حدود 30 ساعت از تولد ماه نو سپري شده ولي باز هم شرايطي وجود دارد كه روئيت هلال حتي در غروب فردا هم كار ساده اي در كشور نخواهد بود. مجري: اقاي مهراني چرا در حالي كه 30 ساعت تولد ماه گذشته شما به سختي به روئيت هلال اشاره مي كنيد؟ ميهمان: يكي از پارامترهاي ماه كه دخالت دارد در بخش روئيت پذيري هلال ها پارامتري است به نام ارض البروجي ماه. دايره البروج مسير حركتي حركت خورشيد در آسمان است و در حقيقت اين زمين است كه به دور خورشيد مي چرخد اما ما چون روي كره زمين مستقر هستيم احساس مي كنيم كه خورشيد است كه هر روز يك درجه در آسمان جابه جا مي شود. با اين مقدمه مي خواهم اشاره به اين بكنم كه در غروب فردا ماه بيش از 5/4 درجه عرض دايره البروجي دارد كشور ايران در نيمكره شمالي كره زمين قرار دارد اگر هلال ماه داراي عرض دايره البروجي جنوبي شد روئيتش در ايران كار سختي مي شود براي اينكه اين هلال از افق بالا بيايد و قابليت رويئت را داشته باشد بايد زمان زيادي سپري شود براي همين است كه مي گويم در غروب فردا عليرغم اينكه بيش از 30 ساعت از تولد ماه سپري شد اما اين عرض دايره البروجي اجازه نمي دهد كه ماه زياد ارتفاع بگيرد از افق. به عنوان مثال در غروب فردا در شهر مشهد هلال ماه كمتر از 2 درجه ارتفاع دارد و براي روئيتش فقط 12:30 دقيقه فرصت داريم ببينيم. در تهران حدود 2 درجه ارتفاع ماه است در تبريز 6/1 درجه، اصفهان 8/1 درجه. بيشترين ارتفاع را ما در شهر سرابان داريم كه در حدود 4 درجه است و 22 دقيقه هم فرصت است روئيت شود. ببينيد هر چه از سمت شمال به سمت جنوب مي رويم ارتفاع ماه بيشتر مي شود بنابراين روئيت در مناطق شمالي ايران كار دشوار و سختي است به مرور كه به سمت جنوب حركت مي كنيم كار راحت تر خواهد شد منتها فردا در كل پهنه ي ايران فقط با ابزار ديده مي شود. يعني ديدن اين هلال با چشم غير مسلح غيرممكن است. در بعضي از مناطق جنوبي كشور در نوار مرزي در جنوب سيستان و بلوچستان و هرمزگان احتمال رويت وجود دارد. ولي براي بقيه كشور اين هلال فقط با ابزار قابل رويت است. مجري: و چه مواردي از نظر كارشناس مهم و ويژه است؟ ميهمان: يك نكته اي كه است اين است كه يك برنامه رصدي دقيقاً توسط رصد گران ايراني ابداع شد و دارد پيگيري مي شود. به نام رويت هلال در روز. هلال هايي كه مثل اين هلال در لحظه غروب خورشيد ارتفاع آن كم است و براي همين ديدنش سخت مي شود چون كم شدن ارتفاع باعث مي شود كه اثر شكست نور در جو باعث مي شود كه پراكندگي نور ايجاد شود يا روشنايي آسمان باعث مي شود كه كار سخت تر شود. مي آيند از يك روش ديگر استفاده مي كنند و مي گويند ما قبل از اينكه ارتفاع ماه كم شود يعني در زماني كه اوج دارد در اسمان عليرغم اينكه خورشيد هم حضور دارد و هوا خيلي روشن است بيايم در روز ماه را شكار كنيم يا رصد كنيم. كه اين كار يك كار فني است و نيازمند ابزار است و به افرادي كه تخصص اين كار را داشته باشند ما معمولاً از تلسكوپ هايي استفاده مي كنيم كه داراي ردياب هستند در طول شب اين تلسكوپ ها را مستقر مي كنيم و اينها مي توانند با استفاده از چند جرم ديگر كه در اسمان است مثل سياره زهره، زحل، مريخ و حتي مشتري را در آسمان داريم و مي توانيم تلسكوپ را با آن سيارت تنظيم كنيم. و از حوالي بعداظهر شروع كنيم به جستجو هلال ماه مجري: و راجب برنامه ريزي رويت هلال ماه در ستاد استحلال دفتر مقام معظم رهبري اگر موافق باشيد گفتگو خواهم كرد. ميهمان: در ستاد استحلال براي رويت هلال در فردا حدود يكصد و يازده گروه بسيج شدند در سرتاسر كشور در استانهاي مختلف اين گروهها پراكنده هستند از اين تعداد 50 گروه مجهز به تلسكوپ هستند و مابقي از دوربين هاي دو چشمي استفاده مي كنند براي رويت هلال سعي شده كه پراكندگي اين گروهها به صورتي باشد كه شانس رويت هلال را در مناطق مختلف افزايش بدهيم شايد اين سوال مطرح شود كه براي همچنين كاري چرا ما مي ايد حدود يك صد گروه را آماده مي كنيم. چند نكته اينجا است يكي اينكه بحث اهميت شرعي است. نكته ي دوم ايران كشور پهناوري است و يك بحث شرعي كه مطرح است اين است كه اگر در يك نقطه هلال ماه ديده شد تا كجاها رويت در آن نقطه مي تواند معتبر باشد. براي نقاط ديگر و بحث اتحاد افق هست. و نكته ي مهم تر شرايط جوي است و در اين چند روز گذشته ما وزش يا را داشته ايم اين وزش باد در بعضي از نقاط مثل تهران باعث شد آلودگي هوا برطرف شود و اسمان تهران شفاف تر شود و در بعضي جاهاي ديگر غبار حاكي است ممكن است بعضي از اين گروهها كه مي روند به شرايط بد جوي بخورند يعني اگر تعداد گروهها كم باشد اين احتمال وجود دارد كه همه ي آنها با شرايط بد جوي برخورد كنند و ما هيچ گزارش رويتي نداشته باشيم با تعدد اين گروهها ما شانس اينكه تعداد گزارش هاي رويت هلال ماه را افزايش بدهيم هست در كنار بحث رويت در سطح زمين كه انجام مي شود ما از پرواز هوايي هم ان شاا... استفاده خواهيم كرد. اين در شرايطي است كه روي زمين به مشكل بربخوريم. مجري: راجب اين پرواز در ادامه گفتگو صحبت خواهم كرد ولي راجب در واقع اخبار و اطلاعاتي كه در سراسر كشور به ستاد استحلال مي ايد راجب ان هم براي ما يكمي توضيح بدهيد كه اينها چگونه بررسي مي شود. ميهمان: ما دو سري گزارش داريم دريافت مي كنيم در ستاد استحلال يكسري گزارش گروههاي است كه از طريق ستاد اعزام شده اند براي رويت. و يكسري گزارش مردمي است كه خود مردم علاقه مند هستند به اين موضوع احساس تكليف شرعي هم مي كنند و مي روند اقدام هم مي كنند و نتيجه كارشان را گزارش مي دهند تمام اين گزارش ها توسط افرادي كه در ستاد هستند يادداشت برداري مي شود و گزارش هاي رويت در اختيار كارشناسان مربوطه كه در ستاد حاضر هستند قرار مي گيرد چنانچه لازم باشد با آن فردي كه گزارش ارائه كرده گفتگوي تلفني مي شود و جزئيات برنامه و جزئيات روش كارش يا مسنداتي كه ممكن است داشته باشد اخذ مي شود و فهرست بندي مي شود و ان در اختيار مقام معظم رهبري ارائه مي شود و ايشان در بعضي موارد اين گزارش ها را دوباره دستور مي فرمايند بررسي بيشتري مي شود و يا سوالاتي را خود ايشان مطرح مي فرمايند كه از آن فرد گزارش دهنده پرسيده شود. اگر تعداد گزارش ها به حد قابل قبولي برسد در همان ساعات اوليه تكليف روشن مي شود. مجري: برويم به سراغ پرواز آزمايشي كه عصر امروز انجام داديد شما و فردا كه يكبار ديگر اين پرواز را انجام خواهيد داد. شما چند سالي است كه به وسيله هواپيما دنبال مي كنيد هلال ماه شوال را؟ ميهمان: در چند سال گذشته كه ما از پرواز هوايي استفاده مي كرديم يكي از مشكلاتي كه پيش آمد در حين پرواز اين بود كه شيشه ي كه ما از طريق ان نگاه مي كرديم به جلو و رصد را انجام مي داديم در بعضي از اين هواپيماها به دليل استفاده زياد اين شيشه، شيشه ي مناسبي نبود چون وقتي ما با دوربين از پشت اين شيشه نگاه مي كرديم تصوير مقابل را يك تصوير واضح نمي ديدم. كه در يكي از اين سفرها من رفته بودم سياره مشتري را به جاي اينكه نقطه ببينم يك خط كشيده مي ديدم اين ما را دچار مشكل مي كرد امسال تصميم گرفتيم كه هم به جهت كنترل اين شيشه و هم به جهت اينكه يك زمان بندي خودمان را براي پرواز آزمايش كنيم يك پرواز آزمايشي انجام بدهيم كه من جا دارد كه تشكر كنم اينجا از امير فرمانده ي محترم اشيانه، خلبان و كادر پرواز كه نهايت همكاري را با ما كردند تا امروز ما توانيم به خوبي وظايف خود را انجام دهيم. مجري: اين مسير چگونه انتخاب مي شود؟ ميهمان: ما در انتخاب مسير چند عامل را در نظر مي گيريم يكي اين كه اين مسير حد الامكان از محلهاي عبور كند كه افق مناسبي داشته باشيم. ما در پرواز امروز رفتيم مسير يك قسمتي از مناطق كويري عبور مي كرد افقي كه ما داشتيم افق گرد و غباري بود حتي در ارتفاع 35 هزار پا منتها وقتي كه در مسير اصلي قرار گرفتيم در جهتي كه مي خواستيم پرواز كنيم چون مقابلمان رشته كوه زاگرس بود و ما از روي زاگرس عبور مي كرديم افق بسيار مناسبي پيدا كرديم و اين شناس ما را زيادتر مي كند تا بتوانيم فردا هلال ماه را بهتر ببينيم. نكته ي دوم اين كه ما جهت پرواز را به صورتي انتخاب مي كنيم كه ما به سمت هلال حركت كنيم و چون هلال در افق غربي قرار دارد تقريباً مثلاً براي فردا در سمت 252 درجه جغرافيايي قرار دارد وقتي ما با سرعت به سمت هلال حركت مي كنيم غروب هلال را به تاخير مي اندازيم تا اندازه اي. بنابراين مدت زماني كه اگر روي زمين رصد گر 17 دقيقه فرصت دارد براي ما اين مدت تبديل مي شود به 22 الي 23 دقيقه. يكي از چيزهايي كه ما مي خواستيم حتماً ازمايش كنيم اين كه غروب خورشيد را در آن بالا ببينيم. نكته ي ديگر كه اهميت داشت اين بود كه شيشه هاي هواپيما مي تواند يك تصوير مناسب را به ما بدهد. مجري: اقاي مهراني راجب سختي رويت هلال در فردا برايمان گفتيد و علت هاي آن و راجب اينكه با چشم غير مسلح قابل رويت نخواهد بود مگر در بخش هاي مرزي جنوب كشور و اگر كه توصيه خاصي داريد براي علاقه منداني كه مايل هستند از نظر وظيفه شرعي و هم از نظر علمي خواهش مي كنم بفرماييد؟ ميهمان: بله عرض كنم كه اگر كه كسي تمايل داشته باشد اين هلال را فردا براي رصدش اقدام كند به خاطر كم بودن ارتفاع هلال بايد در محلي اين كار را انجام بدهد كه هيچ مانعي در سر راه ديدش وجود نداشته باشد يعني افق كاملاً باز. اين مانع ممكن است ساختمان، درخت، كوه، گرد و غبار است. آلودگي نوري زياد تاثير ندارد اين كه كجاي اسمان را نگاه كنند از محلي كه خورشيد غروب مي كند بايد 15 درجه به سمت چپ در حقيقت حركت كنند و آنجا محل هلال است. اين 15 درجه را چگونه مي توانند اندازه گيري كنند به طور معمول اگر كسي دست خودش را مشت كند به صورت كشيده مقابل خودش قرار دهد دو طرف دستش اگر شصت بسته باشد حدود 8 درجه و اگر شصت كنار ان باشد حدود 10 يا 11 درجه مي شود يعني مي توانند خورشيد را در يك طرف دست قرار بدهند و اين طرف دستشان حدود 10 الي 12 درجه مي شود با اين مي شود يك مقياس. با يك خط كش معمولي را اگر در فاصله 57 سانتي متري از چشمشان نگه دارند هر يك سانتي متر روي خط كش معادل يك درجه است. نقطه صفر خط كش را مي گذارند روي نقطه ي كه خورشيد غروب مي كند و 15 سانتي متر مي ايند به سمت چپ وآنجا مي شود 15 درجه ان جا با دوربين يا تلسكوپي كه در اختيار دارند مي توانند هلال ماه ا ان شا ا... ببينند. براي ديدن اين هلال لازم نيست سر دوربين را خيلي بياورند در آسمان چون عرض كردم مثلاً در مناطق مركزي كشور ارتفاع ماه 3 درجه بيشتر نيست دوربين معمولي امكان ديدشان حدود 4 درجه است كافي است كه افق را با دوربين بگيرند لبه پاييني ميدان ديد كه يك دايره است روي افق تنظيم كنند ماه بايد داخل ميدان ديدشان بايد باشد اصلاً نياز به هدف گيري يا جستجوي خيلي پيچيده هم نخواهد بود. مجري: براي رويت هلال هاي ماه ديگر از همين روش مي توان استفاده كرد؟ ميهمان: بله نرم افزارهايي هستند كه موقعيت هلال را در آسمان مشخص مي كند با دانستن ارتفاع ماه و فاصله ي ان از خورشيد مي توان اين كار را انجام داد. |
